улет

  • 141кәуір — зат. сөйл. Кәпір. Бұлыт болған айды ашқан, Мұнар болған күнді ашқан, Мұсылман мен к ә у і р д і ң Арасын бұзып өтіп дінді ашқан – Сүйінішұлы Қазтуған! (Жеті ғасыр., 1, 18). Мыңнан мыңнан жылқы айдап, Дәулеті қалың біткен жер. Аузы түкті к ә у і р …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 142келес — зат. зоол. Құмды жерлерде тіршілік ететін, денесі ірі кесерткі (варан). Дәулет к е л е с т і ұстап әкеп еді, түсі суық ақ екен. Айбарша к е л е с т і ң түсінен қорықса, Дәметкен ісінен қорықты (С. Мұқанов, Таңд. шығ., 5, 101). Әй, сендер к е л е… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 143көрнектірек — сын. Әйгілілеу, танымалдау. Бұған қарағанда Дәулет те к ө р н е к т і р е к (Р. Өтесінов, Айтылмаған., 192) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 144қаншегір — зат. Қыран бүркіттің алғыры. Дәулет қансонарда түлкі қағып түсіретін кешкіл бас қ а н ш е г і р тәрізді атылып тұр (Ә.Байбол, Теміржол., 277) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 145қаттылық — зат. ауыс. Сараңдық, қолытарлық. Бай қ а т т ы л ы қ т ы қойып, дәулетінен біраз малды шығарып, құрма лдыққа ша лды (З.Иманбаев, Нажағайлы түн, 35) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 146оғлан — Шыңғыс ұрпағы әулетінің билік құрмаған мүшелері осылай аталынады (ҚазССР тарихы, 2, 225). Кеңеске ұлыстарды ұстап отырған ақсүйек атаулы – сұлтан мен о ғ л а н түгел келді (М.Мағауин, Аласапыран, 8). Сөз кезегі сұлтандар, о ғ л а н д а р мен… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 147термеші — зат. Алаша, құр, желбау тоқудың шебері; терме тоқушы. Зылипан әпкеміз шебер т е р м е ш і еді. Мүмкін сондықтан болар, ол кісі әшекейлеген киіз үй аулымыздағы үйлердің ең сәндісі болатын (Біздің әулет, 72) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 148уәкіл — қажы. Біреудің сеніміне ие болып, соның орнына қажыға барған адам. Егер дәулеті жететін мұсылман ауру болуынан Меккеге аттана алмаса, өзінің орнына у ә к і л қ а ж ы аттандыратын (Қ.Олжай, Қанат байла., 64) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 149ұлықсы — ет. Ұлық болғансу, асыптасу, менменсу. Патша болды, жан еді ұ л ы қ с ы ғ а н, Байлығы аумаққа әрең сыйып тұрған. Мастанып дәулетіне шалқыптасып, Әуейі серуенге, аңға шығып тұрған (А.Үлімжіұлы, Шығ. жин., 2, 23) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 150үзікбау — зат. Үзікке тағылып, оны байлап, бекітіп қоятын бау. Ішкі сәулетін айтпағанда, үй сыртында ерсілі қарсылы айқасқан жасыл, сарыала ү з і к б а у л а р ы н а дейін көз тартады (Ж.Ахмади, Айтұмар, 120). Ішіндегі басқұрлар, желбау, ү з і к б а у л а… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 151шайхыислам — зат. д і н и. Ислам дініне еңбегі сіңген адамға берілетін жоғары діни атақ. Ең бірінші муфти, оны ш а й х ы и с л а м деп те атайды (Алматы ақшамы, 09. 12. 1991, 2). Саған Қоқан дәулетінің ш а й х ы и с л а м қызметі дайын (Қ.Исабаев, Серт, 8) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 152шанақты — сын. жерг. Онша көп емес, шақтаулы. Дәулеті ш а н а қ т ы болғанмен, жомарт қолды, ақ көңіл Меркібай жалғыз қызының тойын жұрт қатарлы беркелі өткізу үшін ештеңеден аянбады (Т.Мәмесейіт, 2, 173) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі